KARAR AŞAMASI

Tüm evlilik aşaması, evlilik teklifi ve kabulü ile başlar. Bu aşamada bütün görev, iki aile arasında anlaşmayı sağlayacak olan arabulucunundur (çöpçatan). Evlilik teklifi ve nişan gibi önemli konuları gelin ve damattan ziyade ebevenyler tartışıp bir anlaşmaya varırlar. Atalara ait çizginin ve aileler arasında yeni anlaşmaları sağlayacak olan evlilik gençlerin tecrübesiz ve aceleci ellerine bırakılamayacak önemlidir.

Erkek tarafı gelin adayını belirledikten sonra bir arabulucu kiz tarafina hediyeler sunarlar. Kız tarafı teklifi olumlu karşılarlarsa arabulucuya kızın doğum tarihi ve saati belirten belgeyi verirler.

Damatın ailesi bu belgeyi atalarının sunağında üç gün tutarlar. Bu süre zarfında aile büyüklerinin kavga etmesi, bir eşyanın kaybı gibi uğursuz alametler olmazsa aile bu bilgiler ile bir astroloji uzmanına danışıp seçilen kişinin oğullari için iyi bir eş olup olmayacağını öğrenirler. Tüm sonuçlar olumlu ise oğullarının doğum tarih ve saat bilgilerini arabulucuya verirler ve kız tarafı aynı aşamaları geçerler.

Bütün sonuçlar olumlu ise aileler buluşmaya karar verirler. Bu görüşmede iki taraf da diğer tarafın görünüşü, eğitimi, karakteri ve sosyal pozisyonunu inceler ve ikna olurlarsa söz kesimi gerçekleşir.

SÖZ KESİMİ

İlk aşamada aile büyükleri karşı tarafa niyetlerinin nişanesi olarak itimatname verirler. İki aile ciddi bir pazarlik sonucunda kız tarafına verilecek hediyelerı kararlaştırırlar. İtimatnameler sunulduktan sonra arabulucu gelinin ailesine, damatın ailesi tarafından seçilmiş uğurlu günler arasından evlilik ve nişan hediyelerinin teslimi için gün belirlemelerini ister.

Erkek tarafı çay, tavuk, horoz, şeker, “Ejderha-Erkek” ve “Zümrüdüanka-Dişi” gelin pastaları, tütün gibi eşyalar ile birlikte para da hediye eder. Çay, bu tarz hediyeler arasında en önemlisidir, hatta bazı bölgelerde “çay hediyeleri (Cha-li)” olarak adlandirililar. Kız tarafı da kıyafet ve yiyecek hediye ederek karşılık verir.

Hem nişanı duyurmak, hem de evlilik ziyafetine davet edildiklerini belirtmek amacıyla kız evi, damat tarafından gelen gelin pastalarını akraba ve tanıdıklara sergilerler. Kekin dağitimi ise sıkı bir görgü kuralına göre gerçekleşir. Büyüklük ve yakınlığa göre kişiye verilen pasta sayısı değişir ve gelin pastalarından almış kişilerin gelinin ailesine tebrik hediyeleri sunmaları beklenir.

Hediyeler, damadın ailesinin gelini yetiştirdikleri için bir teşekkür niteliğindedir ve kız tarafının hediyeleri alması kızı taahut ettikleri anlamına gelir. Gelin ile damat henüz tanışmamış da olsalar söz kesilmiştir ve kız damadın ailesine verilecektir.

Söz hediyelerinin verilmesini izleyen bir iki gün içerisinde kızın ailesi erkek evine günlük kullanım eşyalari, meyva ve bozuk para ile dolu testiden oluşan kızın çeyizlerini yollar. Bu kız tarafının sosyal statüsünü ve kızlarına olan sevgilerini göstermek açısından çok önemlidir, zengin aileler çoğu zaman kıza eşlik edecek hizmetçileri de bu aşamada yollar. Söz eğer çocuklar arasında gerçekleşmemiş ise bir iki sene, aksi taktirde çocuklar evlenebilecek bir yaşa gelinceye kadar devam eder.

EVLİLİK GÜNÜNE HAZIRLIK

Çatıarasından Çıkış

Evinden ayrılacağa güne hazırlanmak açısından gelin adayı günlük rutinden çekilir ve evde ayrılmış bir kısımda en yakın arkadaşları ile birlikte yaşamaya başlar. Bu süre zarfında ailesinden ayrılmasına neden olduğu için arabulucuya, damadın ailesine hatta kendi ailesine beddualar eden ağıtlar söyler. Bu uzatılmış gece kalmaları genel olarak çatıarasında gerçekleştiği için “çatıarasından çıkış” olarak adlandırılır.

Gelin Yatağının Yapılması

Damat tarafı tarafından yapılan hazırlıklar, düğünden önceki gün gelin yatağının düzenlenmesini içerir. Uğurlu bir saatte, bol çocuğu olan ve yaşayan bir eşe sahip Kısmetli Kadın ya da Kısmetli Erkek tarafından yeni alınmış bir yatak düzenlenir. Bu tören, yatak daha önceden hizmetçiler veya arkadaşlar tarafından hazırlanmış yatağı hafifçe oynatmaktan ibarettir.

Yatak yerleştikten sonra, doğurganlığın işareti olarak yatağa çocuklar davet edilir-ne kadar çok o kadar iyi. Aynı nedenle yatak kırmızı hurma, portakal, fıstık, nar ve başka meyvalar ile donatılır ve çocukların bu meyvalar için kapışması en hoş sahneleri oluşturur.

DÜĞÜN GÜNÜ

Gelin için saç yapımı ayini ve damat için kep giyme ayini, çiftin yetişkinliğe adım attıklarını belirtten, düğün hazırlıklarının en önemli parçalarından birisidir. Mutluluğun sembolü olan kırmızı kıyafet ve diğer tören malzemelerinde ağırlıklı olarak kullanılır.

“Saç Yapımı” Ayini

Düğün sabahı (ya da bir gece önce), bir çeşit greyfurtun (pummelo) içine işlemiş olduğu su ile kötü etkilerden kurtulmak amacıyla yıkanır. Bu ayrıca cildini yumuşatarak kozmetik bir amaç da taşır. Yeni iççamaşırları giyerek ejderha-zümrüdüanka mumlari önüne oturur.

İyişanslı kadın gelinin hazırlığında bulunur ve uğurlu sözler ile gelinin saçlarını evli kadın saçı modelinde toplar. Saçı yapılan gelin sığınağından çıkar. Hole İyişanslı kadın ya da en büyük görümcesi arkasında taşınır. Burada bir kalburun içine yerleştirilmiş olan ceketi, eteği ve kırmızı ayakkabıyı giyer.

Gelinin yüzü, gelin anka tacına asılı kırmızı ipek bir duvak ya da boncuk ya da püskül ile kapalıdır. Evlilik hazırlıklarını tamamlayan gelin anne-babasına ve atalarına ait sunağa eğilir ve damadın evinden gelecek olan kafileyi beklemeye başlar.

“Kep” Ayini

Omzunda ipek bir top, kırmızı ipek bir kuşak, kırmızı ayakkabı ve uzun bir cübbe giymis olan damat, babası başına selvi yaprakları ile süslü kepi giydirirken aile sunağına diz çöker. Damat önce Cennet ve Dünya yazıtına, ardından atalarina, en son olarak da anne-babasına ve aile bireylerine eğilerek selam verir. Babası omzundaki ipek topu kuşaktan ayırır ve gelin tahteravanına yerlestirir.

Damat Evinden Gelini Almaya Giden Kafile

Havaifişek dumanı, gong sesi ve davullar, kafilenin yola çıktığını haber verir. Damat gelecekteki oğullarını işaret etmek için yanında bir çocuk ve gelin tahteravanı ile beraber en önden ilerler. Arkalarından düğüne katılanlar, müzisyenler, dans eden aslan ve tek boynuzlu at takip eder.

Gelin evine ulaştıklarında damat gelinin arkadaşları ile karşılaşır. Gelinin arkadaşları içinde para olan kırmızı paketler ile tatmin edilmeden gelini vermezler.

Bazı durumlarda damat gelinin ailesi ile yemek yer ve kırmızı bir kağıda sarılmış, kızlarında bulacağı mutluluğu sembolize eden bir çift yemek çubuğu, iki şarap kadehi alır. Bazı bölgelerde damada tatlı longan çayı, şurup içinde iki lop yumurta ve transparan noodle, bazı bölgelerde ise az pişmiş yumurtalı bir çorba sunulur ve kızın ailesi ile bağlarını kırmayı sembolize eden, yumurtanın sarısını kırarak yemesi beklenir.

Damat Evine Yolculuk

İyişanslı kadın, ya da aile tarafından geline göz kulak olması için tutulmuş birisi gelini tahteravana sırtında götürür. Birisi gelini şemsiye ile kapatırken bir başkasi tahteravana pirinç atar. Bazı zamanlarda büyük ihtimalle çok eskilerde yaşanmış aşırı isteksiz kızlardan kalan bir uygulama olarak gelin tahta bir kafes içerisinde ayakları asma kilit ile bağlı bir şekilde taşınır.

Kötülüğü süzecek bir kalbur (shai-tse), ışığı yansıtacak metal bir ayna (king) gelini kötü etkilerden korumak amacıyla tahteravanın arkasına asılır. Bunun yanı sıra gelin çamaşırına, güvenli bir şekilde gelin yatağına varıncaya kadar çıkarmayacağı özel bir ayna iliştirir.

Kötü güçleri korkutmak amacıyla gelin, tahteravan ile ayrılırken havaifişekler atılır. Evliliği uğursuz etkilerden korumaya büyük özen gösterilir. Geline eşlik eden kadın katılımcılar yeni çiftin doğum yılları ile uyumlu olarak seçilirler.

Tahteravan dışarıdan geline gelecek en ufak bir uğursuz bakışı engellemek amacıyla perdeler ile sıkı sıkıya kapatılmıştır. Katılımcılar gelinin doğurganlığını sembolize eden tahıl veya fasulyeyi tahteravanın önünden dağıtırlar.

Damat Evine Varış

Kafile eve gelmeden hemen önce havaifişekler atılır. Tahteravanın önüne gelinin yere basmasını engelleyecek kırmızı bir halı serilir. Bütün ev halkı gelini karşılamak için bekler.

Ateşin kötü etkileri kovacağına olan inanç nedeniyle gelinin ocak üzerinden atlaması gerekir. Bir katılımcı hemen gelinin üzerinden ya da yanından kalbura bir miktar pirinç koyar. Eğer gelin uğur aynası taşımamışsa birisi gelin üzerine ışık tutar. Bazı yörelerde zenginlik muskası olarak bakır para dizisi asılır.

Ayinler gerçekleştikten sonra damat gelinin duvağını kaldırıp gelini görebilir.

DÜĞÜN

Gelin ve damat, Cennet ve Dünya, atalar ve mutfak tanrısı(Tsao-Chün)na saygılarını sunacakları aile sunağına yönlendirilirler. Damadın anne-babasına iki lotus tohumu ya da iki kırmızı hurma içeren çay sunulur. Ardından gelin ve damat birbirine eğilerek selam verir. Pekçok bölgede bu düğün töreninin sonudur ancak bazı yörelerde yeni çift tek bir kadehten şarap içerler, tatlı yerler ve birlikte düğün yemeğine katılırlar.

Nikah Odası

Törenin hemen ardından çift, yatağa oturacakları gelin odasına geçirilir. Bazı bölgelerde bal ve şarap kırmızı bir bağ ile bağlı iki kupaya konulur. gelin ve damat birer yudum alıp kupaları değişirler ve tüm kupayı içerler. Düğün günü ya da izleyen üç gün süresince yatak odası, genç çifte takılacak olan ziyaretçilere açılır.

Düğün Şöleni

Hem kız tarafında hem damat tarafında aile ve akrabalara olan saygının ifadesi olarak ziyafet düzenlenir. Bu ziyafetler sırasında kadınlar ve erkekler ayrıdırlar. Bu tek bir ziyafet olabileceği gibi, bir iki gün sürecek ziyafetler serisi de olabilir. İçlerinden en önemlisi birliği halka duyurmak amacıyla yapılan düğün gününde damat evinde verilendir.

DÜĞÜN SONRASI TÖRENLER

Ertesi Gün

Düğünün ertesi günü gelin şafak ile birlikte atalara saygısını sunmak için erken kalkar. Onun ardından damatın tanıdıkları ve arkadaşlarını resmi olarak tanıtılır. Her aile büyüğünün önünde diz çöker ve aile büyüğünden küçük bir hediye alır. Damadın anne-babası damadın evdeki büyüklüğüne göre geline bir ünvan verirler.

Üç Gün Sonra

Genel olarak düğünden üç gün sonra çift gelinin ailesini ziyaret ederler. Bu ziyarette gelin artık bir misafirdir.

Kaynak: Çin Tarihi ve Kültürel Projesi (www.chcp.org)