İran ile ilgili bir önceki yazının başlığından, ilgili yazının İran’da bulunan Azeri Türklerine ait özellikleri belirtiği anlaşılıyordu. Bu yazıyı yayınlamamda yardımcı olan arkadaşım Gülüm, bu öğelerin İran’da yapılan düğünlerin genel özellikleri olduğunu belirtti. Başlıkta o nedenle ufak bir değişiklik yapmam gerekti.

Görüşmemiz sırasında ayrıca bir unsuru daha aktardı.

İran’da düğünün ertesi günü, gelinin evine düğüne davetli bayanlar ziyarete gider. Yine yemekler yenilir, sohbetler edilir. Bande-i Taht denen bu günde yeni gelinin evi görülür. Ayrıca takı takmayıp da hediye vermek isteyenler hediyelerini bugün verirler.

KIZ İSTEME

Görücü usulü ya da flört ile başlayan bir arkadaşlığı evlilik ile sonuçlandırmak üzere erkek tarafı, aile büyükleri ile kız evine gider. Bele Burun denilen bu olayda aile büyüklerinin kimler olacağı ya da kaç kişi olacağı değişkendir. Bir anlamda söz kesme olayı olan bu ziyarette aileler tanışır, görüşür, nişan ve evlilik tarihleri ile kız için istenilen Mehir (başlık parası, ciddi rakamlara ulaşabilir) gibi konular konuşulur.

NİŞAN

Nişan gününde aile bütçesine göre kiralanan bir salonda ya da evde ya da açık bir alanda yemekli, ailenin görüşüne göre çalgılı bir eğlence düzenlenir. Çalgı ve şarkı İran’da yasak olduğu için bu süre zarfında askerlerin de gönlü hoş tutulur.

Nişan töreninde erkek kıza çiçek getirir. Bu çiçek bilezik şeklindedir ve elbisesi ve bileği ile uyumlu bir şekilde çiçekçide yaptırılır. Yüzükleri bir aile büyüğünün takması gibi gelin ile damadın birbirine takması da görülür. Son zamanlara kadar yüzükleri kurdele ile bağlama geleneği olmasa da son yıllarda epey moda olan bir uygulamadır.

Hem nişan hem de düğün resimleri bir fotoğrafçı tarafından güzel manzaralı bir yerde çekilir. Orada resimler, sadece gelin ve damadın oynadığı bir klip havasında çekilir. Çiftin en romantik anları çekilmeye çalışılır, birbirine koşarlarken, birbirini öperken, bakarken, vb.

NİKAH-DÜĞÜN

Nikah gününde damat kızı almaya gider. Gelini alacak araba yıkanmış ve süslenmistir. Son yıllarda başlayan bir başka uygulama da nikah odalarıdır. Damat gelini resmi bir mekan olan nikah odasına getirir. Bu odalar küçüktür ve 10-15 kişi ancak alır. Ailelerin de bulunduğu bir törende bir nikah memuru çiftin nikahını kıyar. Bu ilk nikaha Ahd adı verilir.

Nikah kıyıldıktan sonra bir süre daha (bir seneyi bulabilir bu süre) gelin ve damat kendi evlerinde yaşamaya devam eder. Bu ayrı yaşama düğüne kadar devam eder.

Düğün günü göstermelik bir nikah töreni yapılır. Nikah salonu diye bir kavram olmadığı için düğün ya evde yada kiralanan bir salonda yapılır.

Düğünün yapılacağı mekanda bir sofra kurulur. Ahd Sofrası-Nikah Sofrası adı verilen bu sofra beyaz bir örtünün üzerine konulmuş ayna, samdan ve mum, su, seccade, bal, badem, ceviz, sebze, İran’da salata yerine gecen maydonoz, reyhan, dereotu, taze sogan, minik turplar, nane, vb., Kuran-i Kerim, çiçek, ekmek, tatli kurabiye gibi eşyalardan oluşur.

Gelin damadın kolunda salona girerken üzenlik yakılır ve süslerö şekerler atılır. Gelin ile damat sofranın hemen yanındaki puflara yanyana otururlar.

Bekar kızlar 50×150 cm boyutlarında beyaz bir örtüyü gelin ile damadın başlarının üzerinde tutarlar. Örtüyü tutmayan bekar kızlar nikah memuru nikaha başladığı zaman kelle şekerleri birbirine sürterler ki çiftin hayatı da ufalanip toz şeker haline gelen şeker gibi tatli olsun. Bir taraftan da bir diğeri dibi düğümlenmemiş iğne iplikle o örtüyü dikmeye başlar. Kıza ne yaptığı sorulduğunda kız “Kaynananın dilini dikiyorum” der.

Memur geline sorar damat ile evlenmek isteyip istemediğini sorar. Gelin cevap vermez ve arkadan biri “gelin yok çiçek toplamaya gitti” der. Memur tekrar sorar kız yine susar. Memur üçüncü sefer sorduğunda gelin Allah’ın, anne-babasının ve aile büyüklerinin rızasi ile kabul eder. Bunu üzerine damata aynı soru sorulur. O da kabul edince şahitler huzurunda imzalar atılır. Ardından gelin ile damat Kur’an’ın bir sayfasını açip bir ik ayet okurlar, birbirlerinin ağızlarına, hayatları tatlı olsun diye parmakları ile bal yedirirler.

Bu işlemlerin ardından takı merasimi başlar. Bu işlem sırasında kimin ne taktığı duyrulur. Fotoğraf çekilir, yemek ve eğlence başlar.

KARAR AŞAMASI

Tüm evlilik aşaması, evlilik teklifi ve kabulü ile başlar. Bu aşamada bütün görev, iki aile arasında anlaşmayı sağlayacak olan arabulucunundur (çöpçatan). Evlilik teklifi ve nişan gibi önemli konuları gelin ve damattan ziyade ebevenyler tartışıp bir anlaşmaya varırlar. Atalara ait çizginin ve aileler arasında yeni anlaşmaları sağlayacak olan evlilik gençlerin tecrübesiz ve aceleci ellerine bırakılamayacak önemlidir.

Erkek tarafı gelin adayını belirledikten sonra bir arabulucu kiz tarafina hediyeler sunarlar. Kız tarafı teklifi olumlu karşılarlarsa arabulucuya kızın doğum tarihi ve saati belirten belgeyi verirler.

Damatın ailesi bu belgeyi atalarının sunağında üç gün tutarlar. Bu süre zarfında aile büyüklerinin kavga etmesi, bir eşyanın kaybı gibi uğursuz alametler olmazsa aile bu bilgiler ile bir astroloji uzmanına danışıp seçilen kişinin oğullari için iyi bir eş olup olmayacağını öğrenirler. Tüm sonuçlar olumlu ise oğullarının doğum tarih ve saat bilgilerini arabulucuya verirler ve kız tarafı aynı aşamaları geçerler.

Bütün sonuçlar olumlu ise aileler buluşmaya karar verirler. Bu görüşmede iki taraf da diğer tarafın görünüşü, eğitimi, karakteri ve sosyal pozisyonunu inceler ve ikna olurlarsa söz kesimi gerçekleşir.

SÖZ KESİMİ

İlk aşamada aile büyükleri karşı tarafa niyetlerinin nişanesi olarak itimatname verirler. İki aile ciddi bir pazarlik sonucunda kız tarafına verilecek hediyelerı kararlaştırırlar. İtimatnameler sunulduktan sonra arabulucu gelinin ailesine, damatın ailesi tarafından seçilmiş uğurlu günler arasından evlilik ve nişan hediyelerinin teslimi için gün belirlemelerini ister.

Erkek tarafı çay, tavuk, horoz, şeker, “Ejderha-Erkek” ve “Zümrüdüanka-Dişi” gelin pastaları, tütün gibi eşyalar ile birlikte para da hediye eder. Çay, bu tarz hediyeler arasında en önemlisidir, hatta bazı bölgelerde “çay hediyeleri (Cha-li)” olarak adlandirililar. Kız tarafı da kıyafet ve yiyecek hediye ederek karşılık verir.

Hem nişanı duyurmak, hem de evlilik ziyafetine davet edildiklerini belirtmek amacıyla kız evi, damat tarafından gelen gelin pastalarını akraba ve tanıdıklara sergilerler. Kekin dağitimi ise sıkı bir görgü kuralına göre gerçekleşir. Büyüklük ve yakınlığa göre kişiye verilen pasta sayısı değişir ve gelin pastalarından almış kişilerin gelinin ailesine tebrik hediyeleri sunmaları beklenir.

Hediyeler, damadın ailesinin gelini yetiştirdikleri için bir teşekkür niteliğindedir ve kız tarafının hediyeleri alması kızı taahut ettikleri anlamına gelir. Gelin ile damat henüz tanışmamış da olsalar söz kesilmiştir ve kız damadın ailesine verilecektir.

Söz hediyelerinin verilmesini izleyen bir iki gün içerisinde kızın ailesi erkek evine günlük kullanım eşyalari, meyva ve bozuk para ile dolu testiden oluşan kızın çeyizlerini yollar. Bu kız tarafının sosyal statüsünü ve kızlarına olan sevgilerini göstermek açısından çok önemlidir, zengin aileler çoğu zaman kıza eşlik edecek hizmetçileri de bu aşamada yollar. Söz eğer çocuklar arasında gerçekleşmemiş ise bir iki sene, aksi taktirde çocuklar evlenebilecek bir yaşa gelinceye kadar devam eder.

EVLİLİK GÜNÜNE HAZIRLIK

Çatıarasından Çıkış

Evinden ayrılacağa güne hazırlanmak açısından gelin adayı günlük rutinden çekilir ve evde ayrılmış bir kısımda en yakın arkadaşları ile birlikte yaşamaya başlar. Bu süre zarfında ailesinden ayrılmasına neden olduğu için arabulucuya, damadın ailesine hatta kendi ailesine beddualar eden ağıtlar söyler. Bu uzatılmış gece kalmaları genel olarak çatıarasında gerçekleştiği için “çatıarasından çıkış” olarak adlandırılır.

Gelin Yatağının Yapılması

Damat tarafı tarafından yapılan hazırlıklar, düğünden önceki gün gelin yatağının düzenlenmesini içerir. Uğurlu bir saatte, bol çocuğu olan ve yaşayan bir eşe sahip Kısmetli Kadın ya da Kısmetli Erkek tarafından yeni alınmış bir yatak düzenlenir. Bu tören, yatak daha önceden hizmetçiler veya arkadaşlar tarafından hazırlanmış yatağı hafifçe oynatmaktan ibarettir.

Yatak yerleştikten sonra, doğurganlığın işareti olarak yatağa çocuklar davet edilir-ne kadar çok o kadar iyi. Aynı nedenle yatak kırmızı hurma, portakal, fıstık, nar ve başka meyvalar ile donatılır ve çocukların bu meyvalar için kapışması en hoş sahneleri oluşturur.

DÜĞÜN GÜNÜ

Gelin için saç yapımı ayini ve damat için kep giyme ayini, çiftin yetişkinliğe adım attıklarını belirtten, düğün hazırlıklarının en önemli parçalarından birisidir. Mutluluğun sembolü olan kırmızı kıyafet ve diğer tören malzemelerinde ağırlıklı olarak kullanılır.

“Saç Yapımı” Ayini

Düğün sabahı (ya da bir gece önce), bir çeşit greyfurtun (pummelo) içine işlemiş olduğu su ile kötü etkilerden kurtulmak amacıyla yıkanır. Bu ayrıca cildini yumuşatarak kozmetik bir amaç da taşır. Yeni iççamaşırları giyerek ejderha-zümrüdüanka mumlari önüne oturur.

İyişanslı kadın gelinin hazırlığında bulunur ve uğurlu sözler ile gelinin saçlarını evli kadın saçı modelinde toplar. Saçı yapılan gelin sığınağından çıkar. Hole İyişanslı kadın ya da en büyük görümcesi arkasında taşınır. Burada bir kalburun içine yerleştirilmiş olan ceketi, eteği ve kırmızı ayakkabıyı giyer.

Gelinin yüzü, gelin anka tacına asılı kırmızı ipek bir duvak ya da boncuk ya da püskül ile kapalıdır. Evlilik hazırlıklarını tamamlayan gelin anne-babasına ve atalarına ait sunağa eğilir ve damadın evinden gelecek olan kafileyi beklemeye başlar.

“Kep” Ayini

Omzunda ipek bir top, kırmızı ipek bir kuşak, kırmızı ayakkabı ve uzun bir cübbe giymis olan damat, babası başına selvi yaprakları ile süslü kepi giydirirken aile sunağına diz çöker. Damat önce Cennet ve Dünya yazıtına, ardından atalarina, en son olarak da anne-babasına ve aile bireylerine eğilerek selam verir. Babası omzundaki ipek topu kuşaktan ayırır ve gelin tahteravanına yerlestirir.

Damat Evinden Gelini Almaya Giden Kafile

Havaifişek dumanı, gong sesi ve davullar, kafilenin yola çıktığını haber verir. Damat gelecekteki oğullarını işaret etmek için yanında bir çocuk ve gelin tahteravanı ile beraber en önden ilerler. Arkalarından düğüne katılanlar, müzisyenler, dans eden aslan ve tek boynuzlu at takip eder.

Gelin evine ulaştıklarında damat gelinin arkadaşları ile karşılaşır. Gelinin arkadaşları içinde para olan kırmızı paketler ile tatmin edilmeden gelini vermezler.

Bazı durumlarda damat gelinin ailesi ile yemek yer ve kırmızı bir kağıda sarılmış, kızlarında bulacağı mutluluğu sembolize eden bir çift yemek çubuğu, iki şarap kadehi alır. Bazı bölgelerde damada tatlı longan çayı, şurup içinde iki lop yumurta ve transparan noodle, bazı bölgelerde ise az pişmiş yumurtalı bir çorba sunulur ve kızın ailesi ile bağlarını kırmayı sembolize eden, yumurtanın sarısını kırarak yemesi beklenir.

Damat Evine Yolculuk

İyişanslı kadın, ya da aile tarafından geline göz kulak olması için tutulmuş birisi gelini tahteravana sırtında götürür. Birisi gelini şemsiye ile kapatırken bir başkasi tahteravana pirinç atar. Bazı zamanlarda büyük ihtimalle çok eskilerde yaşanmış aşırı isteksiz kızlardan kalan bir uygulama olarak gelin tahta bir kafes içerisinde ayakları asma kilit ile bağlı bir şekilde taşınır.

Kötülüğü süzecek bir kalbur (shai-tse), ışığı yansıtacak metal bir ayna (king) gelini kötü etkilerden korumak amacıyla tahteravanın arkasına asılır. Bunun yanı sıra gelin çamaşırına, güvenli bir şekilde gelin yatağına varıncaya kadar çıkarmayacağı özel bir ayna iliştirir.

Kötü güçleri korkutmak amacıyla gelin, tahteravan ile ayrılırken havaifişekler atılır. Evliliği uğursuz etkilerden korumaya büyük özen gösterilir. Geline eşlik eden kadın katılımcılar yeni çiftin doğum yılları ile uyumlu olarak seçilirler.

Tahteravan dışarıdan geline gelecek en ufak bir uğursuz bakışı engellemek amacıyla perdeler ile sıkı sıkıya kapatılmıştır. Katılımcılar gelinin doğurganlığını sembolize eden tahıl veya fasulyeyi tahteravanın önünden dağıtırlar.

Damat Evine Varış

Kafile eve gelmeden hemen önce havaifişekler atılır. Tahteravanın önüne gelinin yere basmasını engelleyecek kırmızı bir halı serilir. Bütün ev halkı gelini karşılamak için bekler.

Ateşin kötü etkileri kovacağına olan inanç nedeniyle gelinin ocak üzerinden atlaması gerekir. Bir katılımcı hemen gelinin üzerinden ya da yanından kalbura bir miktar pirinç koyar. Eğer gelin uğur aynası taşımamışsa birisi gelin üzerine ışık tutar. Bazı yörelerde zenginlik muskası olarak bakır para dizisi asılır.

Ayinler gerçekleştikten sonra damat gelinin duvağını kaldırıp gelini görebilir.

DÜĞÜN

Gelin ve damat, Cennet ve Dünya, atalar ve mutfak tanrısı(Tsao-Chün)na saygılarını sunacakları aile sunağına yönlendirilirler. Damadın anne-babasına iki lotus tohumu ya da iki kırmızı hurma içeren çay sunulur. Ardından gelin ve damat birbirine eğilerek selam verir. Pekçok bölgede bu düğün töreninin sonudur ancak bazı yörelerde yeni çift tek bir kadehten şarap içerler, tatlı yerler ve birlikte düğün yemeğine katılırlar.

Nikah Odası

Törenin hemen ardından çift, yatağa oturacakları gelin odasına geçirilir. Bazı bölgelerde bal ve şarap kırmızı bir bağ ile bağlı iki kupaya konulur. gelin ve damat birer yudum alıp kupaları değişirler ve tüm kupayı içerler. Düğün günü ya da izleyen üç gün süresince yatak odası, genç çifte takılacak olan ziyaretçilere açılır.

Düğün Şöleni

Hem kız tarafında hem damat tarafında aile ve akrabalara olan saygının ifadesi olarak ziyafet düzenlenir. Bu ziyafetler sırasında kadınlar ve erkekler ayrıdırlar. Bu tek bir ziyafet olabileceği gibi, bir iki gün sürecek ziyafetler serisi de olabilir. İçlerinden en önemlisi birliği halka duyurmak amacıyla yapılan düğün gününde damat evinde verilendir.

DÜĞÜN SONRASI TÖRENLER

Ertesi Gün

Düğünün ertesi günü gelin şafak ile birlikte atalara saygısını sunmak için erken kalkar. Onun ardından damatın tanıdıkları ve arkadaşlarını resmi olarak tanıtılır. Her aile büyüğünün önünde diz çöker ve aile büyüğünden küçük bir hediye alır. Damadın anne-babası damadın evdeki büyüklüğüne göre geline bir ünvan verirler.

Üç Gün Sonra

Genel olarak düğünden üç gün sonra çift gelinin ailesini ziyaret ederler. Bu ziyarette gelin artık bir misafirdir.

Kaynak: Çin Tarihi ve Kültürel Projesi (www.chcp.org)